đêm qua ngồi hóng nhóm dự án FirstProof trình bày kết quả trên third benchmark đến hơn 3h sáng rồi chợt nhận ra tính đến giờ tổng thời lượng mình thực sự có adrenaline của một người làm nghiên cứu toán chuyên nghiệp có lẽ chỉ được tính bằng một vài tháng, thời gian còn lại thì là những năm hoang hoải đi lang thang khắp thế giới nhưng cũng không mấy khi tìm ra được lời giải cho những vấn đề cốt lõi nhất của mình. ở một chiều hướng khác, papers viết rồi nộp tới những hội thảo và tạp chí thuần về kỹ thuật, hiếm khi có thể thực sự được phân loại vào các lĩnh vực mathematical sciences. các khung lý thuyết trong đó dù có thể chắc chắn và có tính thực nghiệm cao, phần lớn lại hiếm khi đủ chặt chẽ về mặt chứng minh. ngược lại, những hội thảo và tạp chí này lại là mảnh đất màu mỡ để các giáo sư thao túng trích dẫn và h-index: điều này nghe qua sẽ thấy có phần tiêu cực, nhưng nếu không làm vậy thì đào đâu ra ngân sách để phát triển các nhóm nghiên cứu?

nếu lý thuyết cá thể hoá của Carl Jung là đúng thì từng quyết định trong thời gian này sẽ định hướng tương lai của cả một thập kỷ tới. ờ thì mình cũng chẳng ngại việc phải thay đổi chỗ ở hay thậm chí là bắt đầu mọi thứ lại từ đầu vì thực tế hơn chục năm qua cứ vài năm lại chuyển qua một nước khác sống, chỉ là cảm thấy không biết bao giờ mới lại được trải nghiệm cái mà thiên hạ vẫn hay gọi là ‘view triệu euro’ này. photo credit to my best nephew ever: ‘cháu ở đây cũng lâu rồi nhưng đây là lần đầu tiên đặt chân xuống chỗ cái mỏm núi này.’:))) ảnh này chụp sau hôm đi leo lại đỉnh Phu Sa Phìn và xuống núi trong cùng một ngày, rồi sau đó ở lại Tà Xùa thêm mấy ngày nữa chỉ để đi lang thang quanh mấy rặng núi và thảo nguyên. ngẫm kỹ thì thấy chuyện làm nghiên cứu với đánh cờ cũng không khác đi leo núi là mấy.

nửa tháng trước ngày trở về Việt Nam tôi đã có chuyến đi tới tu viện Yeunten Ling ở ngoại ô thành phố Huy ở Wallonie (vùng nói tiếng Pháp của Bỉ). Yeunten Ling cùng với Làng Mai ở gần Bordeaux miền nam nước Pháp là hai trong số những tu viện Phật giáo lớn nhất châu Âu. sau này khi nhìn lại cả hai chuyến đi tới Làng Mai và Yeunten Ling, tôi nhận ra mọi thứ không thể tự nhiên xảy ra được theo những cách như vậy và mọi quyết định trong đời dù được đưa ra thế nào thì cũng luôn hình thành dựa trên nguyên lý duyên khởi.

thực ra đây không phải chuyến đi đến Yeunten Ling đầu tiên của tôi. một năm rưỡi trước đó tôi đã thực hiện chuyến đi lần đầu tiên, một mình. khác với lần trước thì lần này tôi có hai người bạn đồng hành ở nhóm nghiên cứu ảnh viễn thám là Bikram và Zak. Bikram đến từ dãy Himalaya hùng vĩ, là con người của công việc và câu trả lời cửa miệng luôn luôn là ‘tao đéo có thời gian’ mỗi lần tôi hỏi nửa đùa nửa thật ‘ủa mày không bao giờ hẹn hò gái gú gì hả?’, trong khi Zak là nghiên cứu sinh không phải người châu Âu hiếm hoi nói được tiếng Pháp vì đến từ một đất nước mà lịch sử Việt Nam được dạy trong trường phổ thông.

đó là một ngày mưa phùn rả rích và tôi đã cảm thấy hơi mệt lúc vừa xuống đến gare de Huy, và tôi đã phải ngồi nghỉ một lúc trước khi cả nhóm bắt đầu vượt qua con dốc đầu tiên. những ngôi nhà lẩn khuất một bên là phố một bên là rừng trên đường đến tu viện làm tôi nhớ đến những ngôi nhà trên đường đến Inria Grenoble mà hầu như căn nào cũng có tầm nhìn đến dãy Alps, và cũng những ngôi nhà giống như vậy trên đường lên Thiền Viện Trúc Lâm trên một ngọn đồi gần trường Bách khoa Paris ở Palaiseau. khi đến nơi thì mới biết lễ hội được tổ chức ngày hôm sau ở đó là của cộng đồng người Nepal chứ không phải Tây Tạng, và Bikram đã thuyết phục tôi nghỉ lại qua đêm ở tu viện rồi ngày hôm sau về lại Antwerp cùng với những người đồng hương của bạn, như để cho tôi tìm kiếm thêm động lực cho chuyến đi Himalaya đã bị hoãn hết lần này đến lần khác vì đủ thứ lý do.

những biến cố trong đời đã dạy tôi một điều rằng mỗi người đều có một số mệnh nhưng số mệnh ấy không phải một kịch bản bất biến. tôi chưa bao giờ tin vào tất định luận là thứ áp đặt rằng mọi chuyện trong đời luôn đã được an bài, nhưng tôi cũng không hoàn toàn tin vào tự do ý chí bởi lẽ mỗi hành động ở hiện tại luôn là hệ quả của vô vàn duyên nghiệp từ quá khứ, và chính nó lại đang âm thầm gieo mầm cho những ‘quả’ sẽ rơi xuống trong tương lai. tôi chỉ cảm thấy ngạc nhiên khi gần hai năm qua đã được đi nghe trực tiếp tất cả các bản concerto ưa thích (bao gồm cả piano concerto số 1 của Chopin, violin concerto của Mendelssohn và concerto cho 2 violin của Bach) ngay tại Hà Nội từ các nghệ sĩ Việt Nam, là những buổi biểu diễn mà tôi đã không thường xuyên thấy có thông tin ngay cả khi sống ở châu Âu.

chẳng thể nào biết ngày mai sẽ thế nào, nên là ngày hôm nay hãy cứ làm tất cả những gì mình muốn đi, chỉ cần trực giác một lần mách bảo.

đêm qua nằm mơ. phân cảnh chính là khi mình đi lang thang trong bối cảnh tĩnh mịch của đêm loáng thoáng một cô gái không nhìn rõ mặt sau khi ghé qua ngôi nhà gia đình mình đang xây nhưng đã ngay lập tức rời đi ngay do trông thầy quá nhiều điều phi lý. ngày hôm sau, lúc đang đi qua một cây cầu, mình đã tạt vào một quán vỉa hè ăn một cái gì đó và mua giúp cho một người bán hàng rong, sau đứng dậy đi qua chân cầu thì tình cờ thấy mẹ, mợ Thanh và bác Lệ gái, đang đứng tại ngôi nhà gia đình mình đang xây. mợ Thanh đã xoay cửa hướng đi bên ngách để mình vào trong: phải lách một xíu mới vào được bên trong. đó là một khung cảnh xanh biếc nhưng đặc quánh toàn người với người, và mình đã nổi nóng với mẹ rằng tại sao lại đưa mình đến đây. có ai đó yêu cầu phải làm thủ tục thuế trước khi xây nhà, và ở đằng xa mình đã trông thấy những người bạn cùng lớp đang nói chuyện rôm rả. mình rời khỏi khung cảnh nhưng vẫn kịp thấy mẹ nhận đồ bán hàng rong của ai đó mang đem bán. cảnh cuối khi chia tay, mình đã ôm mẹ và khóc như một đứa trẻ.

ngoài đời thật: mẹ mình có một sự nghiệp sư phạm đến khi về hưu nhưng phải đợi đến tận cuối đời mới có một ngôi nhà khang trang tử tế. nhà mình đang xây chưa xong và gia đình mợ Thanh đang giúp đỡ rất nhiều, còn bác Lệ gái hiền nhất với mình nhưng lại vừa bị tai nạn và có thể sẽ phải sống thực vật đến lúc mất… mẹ có một khu vườn nhỏ mà rau và từng trái quả nhỏ thu hoạch từ đó đã từng được mang qua chợ bán chơi chơi cho người trong làng.

ở sân bay Schiphol Amsterdam, anh bạn trông có vẻ giống một người Trung Quốc đó đã ngồi yên vị ở hàng ghế sát hành lang máy bay từ trước nhìn chằm chằm vào cuộn giấy A0 của cô gái đang đứng xếp hàng ngay cạnh ảnh, chỉ là sau đó lúc ngẩng đầu lên đã thấy cổ nhìn anh cười.
– có phải mày đang đi hội thảo không?
– ISBI.
– tao cũng thế.
– gặp mày ở đó nhé!

hơn mười giờ đồng hồ sau khi chuyến bay xuyên Đại Tây Dương vừa đáp xuống, cô gái nhập hội nhóm của anh lúc đó đang nói chuyện vang cả một góc đường băng sân bay Bogota.
– lần đầu tiên trong đời tao trông thấy một tấm hộ chiếu màu xanh lá cây đấy, mày là người nước nào thế?
– tao là người Việt Nam.
– oh tao từng đến Việt Nam rồi đấy và thích Sapa nhất, chỉ là tao vẫn ám ảnh chuyện bọn con nít ở đó, sao chúng nó có thể sống như vậy được…
– mày đến từ đâu vậy?
– Tel Aviv.

mấy ngày sau đó, ở Cartagena de Indias.
– sau này mày sẽ trở thành một giáo sư chứ A.?
– tao không biết, nhưng tao từng có kinh nghiệm làm việc trong một doanh nghiệp rồi nên sau cùng có vẻ môi trường R&D sẽ hợp với tao hơn.
– thế thì về Apple đi?
– tại sao lại là Apple?
– vì chúng ta sẽ ở cùng một đội!
– xin lỗi nhưng trong 2-3 năm tới tao chỉ muốn tập trung hoàn thành cái TS.

cũng vẫn ở Cartagena de Indias, nhóm của anh đang ngồi ăn trưa ở rìa trung tâm hội nghị.
A.: bố tao từng tham gia quân đội Bắc Việt trong khi ba của thầy hướng dẫn hồi đại học của tao là đại tá trong quân đội Nam Việt, nhưng điều khiến tao suy nghĩ nhiều nhất đó là chuyện mẹ tao từng kể rằng năm đó bả chỉ biết chạy khi Nixon và Kissinger ném bom Hải Phòng.
J.: …
J.: chúng ta may mắn khi đang ngồi ở đây.
J.: ừ chúng ta quá may mắn khi đang ngồi ở đây.

bên dưới là bức ảnh A. chụp trộm J., J. và J. từ đằng sau. ông quần trắng áo trắng kia đã chọn ngồi khoang phổ thông trong khi những ông thầy khác ngồi khoang hạng nhất và thương gia, bạn váy sẫm màu dù nói tiếng Anh tốt hơn tất thảy bọn nhập cư cả Âu lẫn Á nhưng vẫn luôn cảm thấy thiếu tự tin vì giọng chưa bao giờ giống người bản xứ, còn thằng áo xanh thì đã đứng cởi trần thay áo giữa cổng kiểm soát an ninh lúc xuất cảnh để chuẩn bị bay về lại châu Âu.

và nè G., chẳng cần phải giới thiệu đến từ Tel Aviv, ngay lúc đó tao đã ngay lập tức nhận ra mấy chữ in trên bìa tấm hộ chiếu màu xanh thẫm của mày là tiếng Hebrew. tao thậm chí còn nhận ra mày cũng thuận tay trái giống cả tao lẫn thằng áo xanh kia. bằng an nhé G.!

cả chục năm rồi hôm nay mới quay lại chùa Trầm. mười năm với ngôi chùa nửa thiên niên kỷ này có lẽ chỉ giống như một cái chớp mắt, nhưng đó đã là bao thăng trầm thay đổi với một đời người. mười mấy năm kể từ lần đi đầu tiên với Thảo giữa trưa nắng mùa hè, cả hai đứa mệt quá nên khi vừa lên đỉnh quả đồi đầu tiên đã xuống phía bên kia núi Trầm luôn rồi trèo tường qua doanh trại quân đội sau đó đi bộ ngược về chỗ gửi xe. và cũng gần mười năm từ lần đi thứ hai với Minh lúc vừa xong cao học ở Pháp về, hôm đó đã đi trọn một vòng qua hết tất cả các ngọn và thằng bé có vẻ mệt.

lần này thì mình đã đi một mình. sáng đạp xe từ Louis qua đê sông Đáy, vòng vèo qua các ngõ xóm vùng trũng Chương Mỹ rồi rẽ vào chùa. mãi sau này khi xem bộ phim duy nhất cô Đoàn Minh Phượng từng đạo diễn mới nhận ra nơi đây đã được chọn để quay những cảnh hardcore nhất của phim. lại nói về ‘Hạt mưa rơi bao lâu’, nhiều phân cảnh đã được quay ở các ngôi chùa khác nhau bên Bắc Ninh mà từ hồi đại học đã đi rong ruổi không biết bao nhiêu lần, nếu không phải với My hay với VIASM thì cũng là quay lại một mình. hôm trước Khoa tổ chức đi du xuân đầu năm nhưng rồi mình đã không tham gia vì đã từng đi nhiều lần quá rồi.